امروز با سید مجید (1) در باره تأثیر اقتضایی یا تام لقمه حرام بر عاقبت انسان صحبت‌هایی داشتم. من تأكید داشتم كه تأثیر لقمه حرام و حتی حرام‌زادگی صرفا اقتضایی است و نمی‌تواند همه چیز باشد، در غیر این صورت حجّت خداوند متعال بر چنین افرادی تمام نخواهد بود. افزون بر این، داستان یوسف و موسی علیهماالسلام به روشنی نشان می‌دهد كه اثر وضعی این لقمه‌ها حتمی و تخلف‌ناپذیر نیست. این دو بزرگوار لقمه پادشاه و فرعون را خوردند كه بعید است لقمه بی‌مشكلی باشد، و معصوم بودند و عصمت‌آفرین و خوش‌عاقبت‌ترین انسان‌های تاریخ بشریت.
همچنین تأكید كردم كه چاره كار «بندگی» است. هر چه عیار بندگی بالا باشد این اقتضائات كم‌اثرتر خواهند بود. به اعتقاد من علاج همه دردهای بشر بندگی است. اگر بندگی تام و تمام باشد همه اقتضائات سوء بی‌اثر خواهد شد. به اعتقاد من حق‌الله  كه سهل است، اگر حتی  كسی كه به بندگی روآورده و فرصت ادای حق‌الناس را  پیدا نكرده و حق‌الناس بر ذمه‌اش مانده، از سوی خدا آنچه بر ذمه اوست ادا می‌شود و خدا رضایت ذی‌حق را برای بنده‌اش می‌گیرد و از بند این نیز رها خواهد شد كه از خدا چنین كاری برمی‌آید. (2)
اگر گفته می‌شود برخی كه حق‌الناس به گردن دارند در گرو این حقوق اسیر می‌شوند و از پاداش نیكی‌های خود محروم می‌مانند، برای این است كه بندگی آنان در ترازی نبوده كه بتواند شفیع كسری‌های آنان باشد.
به هر حال در همین حال و هوا حكایتی به ذهنم آمد كه برای سید مجید نقل كردم. نقل این داستان خالی لطف نیست از برای كسانی كه با امید به رحمت خدا، بی‌وقفه از بدی‌ها فاصله می‌گیرند و به نیكی‌ها می‌شتابند و به این صورت بینی شیطان را به خاك می‌مالند.

حكایت
روزی كشاورزی زمینش را شخم می‌زد. فرزند كوچكش او را در رفت و برگشت همراهی می‌كرد. عرض و طول زمین برای پسرك بسیار بزرگ به نظر می‌آمد. از این رو، با لحنی حاكی از غرور پرسش‌هایی از پدر پرسید و میان آن دو گفتگویی در این باره شكل گرفت.
پسرك: پدرجان! آیا بزرگتر از زمین ما هم چیزی هست؟
پدر: بله. زمین همه اهالی روستا از زمین ما بزرگتره.
پسرك:آیا از زمین همه اهالی روستا زمین بزرگتری هست؟
پدر: بله. زمین اهالی شهر از زمین اهالی روستا بزرگتره.
پسرك: آیا از زمین اهالی شهر بزرگتر زمینی هست؟
پدر: بله. زمین اهالی منطقه.
پسرك: و از آن بزرگتر؟
پدر: زمین‌های كشور.
پسرك: و از آن بزرگتر؟
پدر: همه زمین.
پسرك: و از همه زمین؟
پدر: همه كرات آسمان.
پسرك: و از آن بزرگتر؟
پدر: همه آسمانها.
پسرك: و از آن بزرگتر؟
پدر: همه هستی.
پسرك: و از آن بزرگتر؟
پدر: گناهان پدرت.
پسرك: و از آن بزرگ‌تر؟
پدر: رحمت خدا.
حقیقتا اینگونه است. رحمت خدا از هر چیزی بزرگتر است(3) و از خدا هر كاری بر می‌آید، اگر كه تو بنده‌اش باشی.

پی‌نوشت:
1. سیدمجید پورطباطبایی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
2. بقره/ 2، 284:‌ «وَاللّهُ عَلَى كُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ».
3. مفاتیح الجنان، دعای كمیل:«اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُكَ بِرَحْمَتِكَ الَّتى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ».